‘Meer meer meer’ is beter voor het milieu

‘Meer meer meer’ is beter voor het milieu

Filosoof en schrijver Sebastien Valkenberg legt in NRC uit waarom we juist niet op rantsoen moeten.

Door: Sebastien Valkenberg
Op: www.nrc.nl

‘We zijn onderhand een verslaafde van onze portemonnee geworden.” Toen Femke Halsema Geluk! (2008) schreef, was consuminderen nog een lifestylekwestie. De burgermeester van Amsterdam, destijds nog fractievoorzitter van GroenLinks, merkte dat het zoveelste jurkje haar niet gelukkiger maakte. Dat kon best een tandje minder.

Inmiddels heeft deze boodschap de verbeten ondertoon van de ondergang gekregen. De Green Deal van Frans Timmermans trok deze week veel aandacht, maar was gematigd van toon vergeleken met het alarmisme van VN-chef Antonio Guterres voorafgaand aan klimaattop in Madrid. „Onze oorlog tegen natuur moet stoppen.” Het is hetzelfde wereldbeeld als dat van Greta Thunberg, deze week door Time uitgeroepen tot Persoon van het Jaar. „Jullie stalen mijn toekomst”, waste ze de wereldleiders afgelopen najaar de oren, „het enige waar jullie over kunnen praten is geld en sprookjes over economische groei.”

Op rantsoen dus. De redenering klinkt aannemelijk. Voor spullen zijn grondstoffen nodig, dus voor meer spullen zijn meer grondstoffen nodig. Huizen bouwen we met stenen, papier komt van hout en zonder landbouwgrond geen voedsel. Eeuwenlang ging het op deze manier. Zet het patroon uit in een grafiek en je krijgt twee klimmende lijnen die min of meer gelijk op lopen. Of zoals de milieubeweging het stelt: economische groei en welvaart gaan ten koste van de aarde.

Klik hier om verder te lezen.

Doneer eens voor het klimaat

Doneer eens voor het klimaat

Als je het klimaat wil redden, moet je stoppen met vlees eten en minder vliegen, toch? De Vlaamse filosofen Maarten Boudry en Thomas Rotthier zien een manier die meer impact heeft. Je steentje bijdragen kan ook door te investeren in organisaties die technologische oplossingen zoeken.

Door: Maarten Boudry & Thomas Rotthier
Op: www.standaard.be

‘Maar wat kunnen we nu zélf doen voor het klimaat?’ Het is een van de vaakst gestelde vragen aan wetenschappers en klimaatactivisten. Nu de klimaattop in Madrid plaatsvindt, klinkt ze opnieuw luider. De antwoorden lopen uiteen, maar onder de klassiekers bevinden zich: zonnepanelen leggen, je woning goed isoleren, energiezuinige apparaten kopen, minder vliegen en minder vlees eten.

Kiezen voor koolstofarme alternatieven is beslist nuttig en levert vaak andere voordelen op. Je huis goed isoleren is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor je portemonnee. Minder vlees eten verlaagt je uitstoot, maar is ook gezonder en diervriendelijker.

Toch is er een ongemakkelijke waarheid: individuele gedragswijzigingen hebben een bescheiden impact. Zelfs als iedere Belg morgen een voorbeeldige klimaatburger wordt, is het probleem nog lang niet opgelost. Daar zijn twee redenen voor. Het einddoel van het Klimaat­akkoord van Parijs is een wereldwijde (netto) nuluitstoot van alle broeikasgassen tegen 2050. Met gedrags­verandering kun je je uitstoot wel temperen, maar nooit tot nul reduceren. Dat komt omdat fossiele brandstoffen overal zitten: niet alleen in diesel en kerosine, maar ook in plastic en papier, in staal en aluminium, in kunstmest en cement, in onze huizen en in de landbouw.

De tweede reden is ook simpel: wij zijn niet alleen op de wereld. Westerse landen kunnen hun energie­consumptie gerust matigen zonder welvaart te verliezen, maar de energiebehoeften in de rest van de wereld zullen nog fors toenemen.

Nog steeds leven honderden miljoenen mensen in armoede. Hun schamele energie halen ze uit hout en mest (wat erg vervuilend is). De komende decennia zullen zij eindelijk toegang krijgen tot elektriciteit. Dat kunnen wij niet tegenhouden, en het zou ook immoreel zijn. Door de stijgende energievraag zal in 2040 driekwart van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen afkomstig zijn van groeilanden zoals China en India. China alleen al bouwt tegen 2035 meer dan tweehonderd nieuwe luchthavens, en het ziet ernaar uit dat al die vliegtuigen op koolstofrijke kerosine zullen vliegen.

Klik hier om verder te lezen.

Kernenergie helpt arme landen bij ontwikkeling

Arme en opkomende landen dragen het meest bij aan de toename van CO2-uitstoot. Om te voorzien in hun behoefte aan groei moeten we manieren vinden om energie goedkoper en schoner te maken.

Door: Marco Visscher
Op: www.marcovisscher.nl

Deze week is in Madrid de vijfentwintigste Klimaattop. Sinds de eerste bijeenkomst in 1995 is er veel veranderd. Toen dachten we dat het probleem zou verdwijnen als de rijkste landen wat minder broeikasgassen zouden uitstoten. Zo stond het in het Kyoto-protocol uit 1997. Het liep anders. De CO2-uitstoot nam toe met liefst 50 procent.

Dat ligt niet zozeer aan de rijkste landen. De Europese Unie stoot zo’n 10 procent minder CO2 uit dan toen. Zelfs de Amerikanen met hun SUV’s zitten onder hun oude niveau. Japan toont een tamelijk vlakke lijn. Australië schommelt nog de verkeerde kant op. Vrijwel de gehele toename van de CO2-uitstoot kwam dus door arme en opkomende landen als China, Brazilië en India. Naar verwachting zal dat de komende decennia zo blijven.

Wat betekent dit? Sommigen vinden dat deze landen meer moeten meebetalen aan oplossingen. Dat is onacceptabel. Historisch gezien hebben rijke landen veruit het meest bijgedragen aan het probleem. Bovenal kampen mensen in Azië en Afrika met meer urgente problemen waarvoor hun overheden zich moeten inspannen. Nog een miljard mensen zit zonder toegang tot betrouwbare elektriciteit; wij kunnen hen juist helpen te voorzien in die behoefte.

Klik hier om verder te lezen.

Marco Visscher en Hidde Boersma bij Spraakmakers

Op dinsdag 26 november waren journalisten Marco Visscher en Hidde Boersma te gast bij het NPO radioprogramma ‘Spraakmakers’. In deel 2 van het onderwerp ‘Dwarsdenkers in de klimaatdiscussie’ legden zij in enkele minuten uit wat het Ecomodernisme inhoudt. 

De NPO schrijft: “Bij het aanpakken van onze klimaatproblemen moet geen enkele oplossing geschuwd worden, zelfs als die zo afwijkend zijn als wat de ecomodernisten voorstellen. Het is een nieuw soort milieubeweging die in economische groei juist kansen ziet voor ons klimaat en ook kernenergie niet uit de weg gaat.”

Beluister het fragment terug via deze link.

Juist door ver te reizen help je de wereld

Duurzaamheid hoort geen klassekwestie te zijn

Nu vliegen bereikbaar wordt voor alle lagen van de bevolking, zet de bovenklasse zich er onder het mom van duurzaamheid tegen af. Terwijl verre reizen empathie wekken voor andere culturen en een medicijn zijn tegen etnocentrisme, betoogt Hidde Boersma.

Door: Hidde Boersma
Op: www.devolkskrant.nl

Er stond afgelopen week een opvallende reclame in de Volkskrant. Koning Aap, een reisbureau voor verre reizen, begon zijn advertentie met: ‘Natuurlijk, gewoon thuis blijven is het beste voor de planeet.’ Dat zelfs reclame-uitingen met een verontschuldiging beginnen, geeft wel aan hoezeer de schaamte om te vliegen zich in korte tijd tijd in onze hoofd heeft genesteld. In 2018 was de term vliegschaamte zelfs genomineerd voor ‘woord van het jaar’ en in Zweden, waar dat woord voor het eerst opdook, daalt het aantal vluchten al daadwerkelijk.

Vliegschaamte past in de trend waar minder duurzame activiteiten worden gekoppeld aan schuld: vleesschaamte, baarschaamte, cappuccinoschaamte en nieuw deze week: betonschaamte.

Het is ontegenzeggelijk waar dat vliegen vervuilt: het is op dit moment verantwoordelijk voor ongeveer 3 procent van de jaarlijkse uitstoot van broeikasgassen, maar projecties van klimaatpanel IPCC gaan uit van tussen de 5 en 15 procent bij ongewijzigd beleid.

De stijging komt voor een belangrijk deel op het conto van inwoners van ontwikkelingslanden, voor wie vliegen eindelijk betaalbaar wordt. In 2017 hing een schamele 3 procent van de wereldbevolking in de lucht, de overige 97 procent kan niet wachten om te volgen. Vooral het aantal vakantievluchten neemt toe: nog maar een kwart van de vliegbewegingen is voor zaken. En dus roepen politici, wetenschappers en activisten op minder te vliegen en vaker te kiezen voor een vakantie dicht bij huis.

Het is maar zeer de vraag of dat een goed idee is. Verre reizen maken de wereld namelijk een betere plek, met name omdat ze de empathie voor andere mensen en culturen vergroot. In Enlightment Now (2018) wijst de Canadees-Amerikaanse psycholoog Steven Pinker drie oorzaken aan voor wat hij de ‘lange vrede’ is gaan noemen, de ongeëvenaarde daling van het aantal oorlogen, moorden en geweldsincidenten in de afgelopen zeventig jaar: geletterdheid, globalisering en reizen.

Klik hier om verder te lezen.

Paul Kingsworth

Interview met een afvallige milieuactivist

Laat je niet voor de gek houden, waarschuwt oud-milieuactivist Paul Kingsnorth: we zijn allemaal medeplichtig aan de ineenstorting van de aarde. ‘We moeten af van het idee dat er mensen zijn die het antwoord weten op onze problemen.’ 

Door: Marco Visscher
Op: www.vn.nl

Tien jaar geleden leek zijn gelijk onomstotelijk bewezen. De wereldeconomie was in een kredietcrisis gestort en dankzij Al Gore’s klimaatfilm was de wereld wakker geschud voor een andere, naderende crisis. In Kopenhagen sloten wereldleiders een historisch klimaatakkoord.

Paul Kingsnorth had kunnen concluderen dat de groene boodschap die hij al zijn hele volwassen leven verkondigde eindelijk was doorgedrongen tot het hoogste politieke niveau. Jarenlang voerde hij campagnes voor milieugroepen, stond hij aan het roer van de redactie van The Ecologist, destijds hét vlaggenschip van de milieubeweging, en zijn stem reikte tot op de televisie en in de grote internationale kranten. Maar in 2009 trok Kingsnorth een heel andere conclusie: de puinhoop in de wereld was te groot geworden.

Met een mengeling van frustratie en woede werkte hij aan een manifest getiteld Onbeschaving. De crisis was niet louter economisch, ecologisch of politiek, stelde hij. Het probleem is dat we elkaar de verkeerde verhalen vertellen. Want we zitten midden in een totale ineenstorting: de eerste scheuren zijn zichtbaar en de aarde is niet meer te repareren. Het manifest was een oproep aan schrijvers en kunstenaars om hier eerlijk over te zijn. Met zijn jonge gezin verhuisde hij naar een afgelegen dorpje aan de Ierse kust, waar ze hun eigen voedsel verbouwen.

Tien jaar na het manifest ligt er een boek, Bekentenissen van een afvallige milieuactivist. In deze verzameling essays, uitgegeven door Atlas Contact, bepleit Kingsnorth een ‘planetair rouwproces’, zodat we ons verdriet om de ondergang van de aarde kunnen omzetten in een gezonde, persoonlijke relatie tot de natuur.

Klik hier om verder te lezen.

Nederland moet weer op de schop

Nederland moet weer op de schop

Ooit was Nederland wereldkampioen ruimtelijke ordening. Dat we die ambitie hebben losgelaten, is een belangrijke oorzaak van de huidige milieuproblemen. Door beter ruimtelijk te ordenen, lossen we heel wat problemen op.

Door: Joost van Kasteren
Op: www.frieschdagblad.nl

Een groot deel van onze milieuproblemen, inclusief het stikstofprobleem, is niet uit de lucht komen vallen. Die problemen worden veroorzaakt doordat we heel veel willen doen op een klein oppervlak. We willen veel voedsel produceren, we willen het landschap verfraaien én we willen de natuur en biodiversiteit verbeteren. En dat kán ook allemaal. Maar dan moeten we alles een stuk beter organiseren. Ruimtelijke ordening heet dat. En in het verleden waren we daar wereldkampioen in.

In loop van de vorige eeuw ging ongeveer drie kwart van ons landelijk gebied op de schop. Via ruilverkaveling ruilden boeren onderling stukken land en gingen zo de versnippering tegen. Vanaf de jaren vijftig werd ruilverkaveling ook gebruikt om de waterhuishouding te verbeteren, natuur te beschermen en het landschap te verfraaien.

Onder meer dank zij deze ruimtelijke ordening, leek Nederland aan het begin van de 21e eeuw af. Ruimtelijke ordening was niet meer nodig. Nogal wat instanties die zich daarmee bezig hielden, werden door de regering afgeschaft of overgeheveld naar de provincie.

Klik hier om verder te lezen.

Twee ecomoderne bijdragen in radioprogramma De Stemming

Voor het radioprogramma De Stemming van de Limburgse omroep L1 treedt Ralf Bodelier regelmatig op als analist burgerschap. In de afleveringen van 6 oktober en 17 november lichtte hij zijn ecomoderne visie op twee onderwerpen toe. 

In de aflevering van 6 oktober bepleit Ralf dat Limburg een kerncentrale moet bouwen om de provincie van stroom te voorzien. Beluister het fragment hier.

In de aflevering van 17 november legt Ralf uit waarom er geen sprake is van een klimaatcrisis, ondanks de klimaatverandering. Beluister het fragment hier.

Afrika omarmt kernenergie

Afrika omarmt kernenergie

Al decennialang moet Afrika het doen met één kerncentrale. Dat is die van Koeberg in Zuid-Afrika. Deze verzorgt vijf procent van de stroomvoorziening van het land.

Door: Ralf Bodelier
Op: www.fd.nl

Plots is er nu uitzicht op een enorme uitrol van kerncentrales in een groot deel van Afrika. Die centrales worden gebouwd door het Russische Rosatom, een van de grootste spelers in kernenergie wereldwijd.

In de laatste week van oktober ontmoette de Russische president Poetin vrijwel alle Afrikaanse leiders in Sotchi. Maar liefst twintig ‘memorandums of understanding’ rond de levering van kernenergie werden getekend. En bij intentieverklaringen blijft het niet. Komend jaar start Rosatom al met de bouw van een forse kerncentrale in het Egyptische El Dabaa. Waarschijnlijk zullen Ethiopië en Nigeria snel volgen.

Dat is goed nieuws op een continent met 1,2 miljard mensen waarvan nog maar de helft beschikt over elektriciteit. En waar deze eeuw nog eens twee miljard mensen bijkomen. De langzaam groeiende productie van elektriciteit houdt de groeiende vraag simpelweg niet bij. Wie in Afrika wél is aangesloten op het stroomnet, betaalt dubbel zoveel voor zijn elektriciteit dan iemand in Europa, terwijl onderbrekingen aan de orde van de dag zijn.

Klik hier om verder te lezen.

Koop geen biologische waar

Koop geen biologische waar

Aan mijn vrienden. Jullie zweren bij biologisch voedsel. Want wat we doorgaans uit de supermarkt halen is onveilig en ongezond. Het zit vol conserveringsmiddelen, kleurstoffen en E-nummers. Biologisch is puur, kleinschalig en liefdevol.

Door: Ralf Bodelier
Op: www.fd.nl

Ik snap jullie niet. Want het Nederlandse voedsel is gezonder en gevarieerder dan ooit. Ja, we eten misschien te véél, maar dat is een heel ander probleem. Ondanks poepbacteriën in shoarma en listeria in het supermarktvlees, hebben wij 400 keer meer kans om zelfmoord te plegen en 260 keer meer kans om te sterven aan griep, dan dat we het leven laten door onveilig voedsel.

Jullie zijn begaan met de wereld. Jullie maken je grote zorgen over biodiversiteit en honger. Juist die betrokkenheid maakt jullie voorkeur voor biologisch onbegrijpelijk. Biologische boeren wijzen precies datgene af wat in de afgelopen eeuw de natuur beschermde en de wereldwijde voedselproductie opstuwde.

En dat is intensivering van de landbouw. Het feit dat vandaag negen op de tien mensen voldoende te eten hebben, is onder meer te danken aan wat de aanhangers van bio zo verafschuwen: kunstmest, genetische veredeling van planten en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

Klik hier om verder te lezen.