Afrikaans dorp gebruikt gentechmuggen tegen malaria

In de strijd tegen malaria grijpt het West-Afrikaanse Burkina Faso naar radicale middelen: het land wil genetische modificatie inzetten om de malariamug te laten uitsterven.

Door: Hidde Boersma
Op: www.volkskrant.nl

Het is half 7 ’s ochtends als de 5-jarige Osman Balama binnenkomt met zijn moeder in het staatsziekenhuis van Bobo-Dioulasso, de tweede stad van het Burkina Faso, in West-Afrika. Hij voelt zich al een paar dagen niet lekker, eet weinig en slaapt veel, en zijn moeder vermoedt dat hij malaria heeft opgelopen. De wachtkamer zit vol met moeders en oma’s met jonge kinderen op schoot, allemaal met dezelfde vermoeide blik als Osman. ‘Het regenseizoen is begonnen’, zegt chef de clinique Sami Palm. ‘Dat betekent meer muggen, ik weet zeker dat vrijwel iedereen hier malaria heeft.’

Osmans gezicht vertrekt als de dokter een prikje in zijn wijsvinger zet, de vrijgekomen druppel bloed opvangt en aanbrengt op een witte detectiestrip. Een paar seconden later bevestigen twee rode lijntjes op de strip het vermoeden van Palm: malaria. Met een setje pillen stuurt hij Osman naar huis. ‘Hij hoeft niet in het ziekenhuis te blijven, omdat hij niet overgeeft en niet erg ziek is. Over een paar dagen voelt hij zich weer beter’, zegt Palm. Moeder en zoon vertrekken zonder af te rekenen: de Burkinese overheid betaalt de behandeling van kinderen van 5 jaar en jonger.

Niet iedereen heeft zoveel geluk als Osman. Jaarlijks sterven wereldwijd nog steeds ruim 400 duizend mensen, vooral jonge kinderen, aan malaria, dat veroorzaakt wordt door de plasmodiumparasiet die zich in muggen schuilhoudt en zich bij een steek in de bloedbaan katapulteert. Lang leek de wereld op weg de strijd tegen malaria te winnen: in 2000 stierven nog 840 duizend mensen aan de ziekte. Maar na een dal in 2015 neemt het aantal patiënten de laatste vier jaar langzaam weer toe. Vooral in sub-Sahara Afrika stagneert de vooruitgang. ‘We krijgen steeds meer problemen met resistentie, zowel van de parasiet die de medicijnen weet te pareren, als van de mug die ongevoeliger wordt voor de insectenverdelgers waarmee klamboes worden geïmpregneerd’, zegt Palm. ‘Bovendien bereiken we veel afgelegen gebieden niet.’

Klik hier om verder te lezen.

De nieuwe Mansholt heet…Elizabeth Warren

Vorige maand ontvouwde Elizabeth Warren, een van de kandidaten voor het Amerikaanse presidentschap haar ideeën over ‘A New Farm Economy’ in het online tijdschrift Medium. Waar Europese sociaaldemocraten zich vooral richten op stadse fratsen, zoals biologisch, lokaal en natuurinclusief, legt deze Amerikaanse sociaaldemocraat de vinger op de gevoelige plek. Volgens haar zijn de problemen in de landbouw alleen op te lossen met ‘supply management’: sturen op productie. Is er een nieuwe Mansholt opgestaan aan de andere kant van de oceaan?

Door: Joost van Kasteren 
Op: www.vork.org

Grote ondernemingen nemen de boer van twee kanten in de tang, schrijft Warren. Aan de ene kant moeten ze zich in de schulden steken voor de overname van het bedrijf en de aanschaf van uitgangsmateriaal, meststoffen en machines. Aan de andere kant hebben ze geen enkele invloed op de prijs die ze voor hun producten krijgen. Die wordt bepaald door de afnemers – de voedingsmultinationals en de supermarkten en ligt vaak onder de kostprijs.

Het gevolg is dat de boer nog meer gaat produceren om uit de kosten te komen, waardoor de prijzen nog verder omlaag gaan. De afnemers wrijven zich in de handen, omdat ze steeds minder hoeven te betalen voor hun grondstoffen. En de belastingbetaler draait op voor de subsidies die ervoor moeten zorgen dat de boer niet failliet gaat. De druk om zoveel mogelijk tegen zo laag mogelijke kosten te produceren, leidt bovendien tot vervuiling van het milieu door meststoffen en bestrijdingsmiddelen en aantasting van het landschap. Regelgeving dwingt boeren tot investeren in voorzieningen om die vervuiling in te perken, waardoor zijn kosten nog hoger worden. In de prijs van zijn producten ziet hij die extra kosten niet of nauwelijks terug, omdat de consument niet wil betalen wat de burger eist.

Klik hier om verder te lezen.

Geen paniek: we kunnen de wereld voeden

Het is de immer uitdijende mensheid zelf die ons uiteindelijk de das om zal doen, hoe kunnen we al die monden voeden? Als je de doemscenario’s in de media gelooft, gaat het helemaal de verkeerde kant op. Tijd voor Jort Kelder om ecomodernist dr. Hidde Boersma uit te nodigen bij het NPO radio 1 programma ‘dr Kelder en Co’ om dit probleem eens met een positieve blik te beschouwen. En dat biedt perspectief: met kennis en wetenschap kunnen we en de wereld voeden en voldoende ruimte bieden voor de natuur.

Luister / kijk de uitzending hier terug.

Voorbij de kilo’s: Voedingswaarde per hectare

Voorbij de kilo’s: Voedingswaarde per hectare

De landbouw produceert in principe genoeg om iedere wereldburger zijn buikje vol te laten eten. Maar is het allemaal wel even gezond? Recent onderzoek laat zien dat we te veel suiker, granen en vetten produceren en te weinig groenten, fruit en eiwitten. Om op een duurzame manier in de groeiende behoefte aan voedsel te voorzien, zouden we meer moeten sturen op voedingswaarde dan op kilo’s. Kan dat? Joost van Kasteren ging van achter zijn bureau op onderzoek uit.

Door: Joost van Kasteren 
Op: www.vork.org

„Het is eigenlijk wel een beetje raar”, zegt Henri de Ruiter. „Van elk verpakt levensmiddel weet je tot op de microgram nauwkeurig wat er in zit aan koolhydraten, eiwitten vetten, mineralen, vitaminen en additieven, maar de voedingswaarde van landbouwgewassen kennen we niet of nauwelijks.” Tijdens zijn promotie-onderzoek aan de universiteit van Aberdeen heeft De Ruiter samen met anderen geprobeerd om die gegevens beter op elkaar af te stemmen. Niet op wereldschaal, maar op nationale schaal; in dit geval de schaal van Groot-Brittannië. Daarbij ging het met name om de voedingswaarde per hectare.

De Ruiter keek naar 23 nutriënten, variërend van macronutriënten zoals koolhydraten, eiwitten en vetten tot micronutriënten waaronder diverse B-vitamines en mineralen zoals koper, ijzer, zink en magnesium. Door gegevens uit landbouwstatistieken te combineren met gegevens over de samenstelling van voedingsmiddelen kon hij vaststellen welke (groepen van) gewassen en dierlijke producten de Britse bevolking de meeste voedingswaarde per hectare opleveren.

Klik hier om verder te lezen.

VN-organisaties ‘bekeren’ zich tot agro-ecologie

VN-organisaties ‘bekeren’ zich tot agro-ecologie

Agro-ecologie – boeren met de natuur – wordt al een tijd bejubeld als de weg voorwaarts naar een duurzame landbouw die voedselzekerheid biedt voor alle mensen en tegelijkertijd andere soorten, de biodiversiteit, ontziet. Naarmate het concept meer weerklank krijgt, neemt de kritiek erop toe. Het zou kleine boeren veroordelen tot een leven in armoede en (voedsel)onzekerheid en de economische ontwikkeling van met name Afrikaanse landen blokkeren.

Door: Joost van Kasteren 
Op: www.vork.org

Van de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties, was al langer bekend dat zij agro-ecologie zien als de beste manier om aan de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Agenda 2030 te voldoen. Uit een recent gepubliceerd rapport blijkt dat ook het High Level Panel of Experts (HLPE) van het Committee on World Food Security van de VN zich heeft ‘bekeerd’ tot de agro-ecologie. Volgens critici ruilen ze daarmee de wetenschappelijke aanpak van het vraagstuk van de voedselzekerheid in voor een ideologisch gedreven eco-activisme, dat boeren belemmert om gebruik te maken van moderne landbouwtechnologie.

Klik hier om verder te lezen.

Covering Climate Now: over hoop en radicaliteit

De Groene heeft zich aangesloten bij Covering Climate Now, een initiatief van de Columbia Journalism Review. Naast de publicatie van een aantal nieuwe verhalen brengen ze ook een aantal eerdere klimaatstukken opnieuw onder de aandacht.

Over hoop en radicaliteit

Je kunt klimaatdenkers opdelen in tovenaars en profeten, optimisten en doemdenkers. ‘Laat me uitleggen waarom ik rillingen krijg bij de woordcombinatie “een goed Antropoceen”.’

Door: Hidde Boersma en Jaap Tielbeke

Beste Jaap,

Afgelopen juni was ik samen met een paar mede-ecomodernisten op retraite in een cisterciënzerklooster in Brabant, om te bedenken hoe we onze beweging kunnen uitbreiden. Ik was me er niet van bewust dat de kloosterlevensstijl nog dermate aanwezig was in Nederland: de monniken, bekend van hun trappistenbier, leven in volledige afzondering. Ze komen nooit buiten de poort, praten, behoudens het zevenmaal bidden per dag, nauwelijks, en krijgen weinig mee van wat er in de wereld gebeurt. Hoe zouden zij de wereld zien als ze plots buiten de deur stonden, zonder de last van de (gekleurde) verhalen die wij ons hele leven horen over de staat van de wereld? Zouden ze het verbeterd vinden vergeleken met toen ze het klooster ingingen, of juist niet?

In een van de meer aardse ruimtes, waar wel gepraat mocht worden, hield ik een pleidooi voor durven dromen, voor het durven maken van grote toekomstplannen, voor het durven denken over een herinrichting van Nederland, met meer natuur zonder dat het ten koste gaat van onze voedselzekerheid. Wij Nederlanders zijn altijd goed geweest in grootse plannen: om meer voedsel te kunnen verbouwen en minder last te hebben van het water, polderden we vanaf de zestiende eeuw hele gebieden in. Toen na de Tweede Wereldoorlog de kleine boerenbedrijven een efficiënte voedselproductie in de weg stonden, bedachten we de ruilverkaveling, waarmee duizenden hectaren land van eigenaar wisselden en kavels groter en makkelijker te bewerken werden. We smeedden Vinexwijken, slufters en ecoducten, waarmee we ons land inrichtten zoals wij dat wilden.

Klik hier om verder te lezen.

TEDxTalk: waarom bevolkingsgroei geen probleem is

De VN voorziet dat de wereldbevolking deze eeuw doorgroeit naar 10,9 miljard mensen. Velen maken zich zorgen: hoe moet het verder met onze natuur en het klimaat? Is er wel genoeg ruimte, water en voedsel om deze enorme massa een fatsoenlijk leven te bieden? Filosoof Ralf Bodelier betoogde in het voorjaar van 2019 in Tilburg op een TedXTalk dat de voorziene bevolkingsgroei waarschijnlijk geen probleem zal zijn. Sterker nog: er is een grote kans dat de 10,9 miljard in 2100 een heel stuk beter af is dan wij in 2019.

Bekijk de opname hieronder op Youtube, of lees de tekst hier.

Interview met Joshua Goldstein: “kernenergie is het meest efficiënt”

Marco Visscher interviewde Joshua Goldstein voor De Volkskrant tijdens zijn bezoek aan Nederland. Hij pleit voor de inzet van kernenergie ter bestrijding van de klimaatverandering: ‘Er is het idee dat zelfs een klein beetje straling giftig is en ons zal doden. Dat is absurd. Overal om ons heen is radioactieve straling, bijvoorbeeld als we een banaan eten, die rijk is aan kalium, of in granieten gebouwen.’

De enige manier om snel en krachtig een eind te maken aan de opwarming van de aarde is kernenergie

De opwarming van de aarde vraagt om kordate actie. Zonne- en windenergie is nog te precair. De Amerikaanse hoogleraar Joshua Goldstein ziet heil in de efficiëntste technologie: kernenergie.

Door: Marco Visscher

In een toespraak in 2015 noemde president Obama klimaatverandering ‘een serieuze bedreiging van de mondiale veiligheid’. Joshua Goldstein spitste zijn oren. Als hoogleraar internationale betrekkingen is hij verbonden aan de American University en hij schreef diverse boeken over oorlogen en conflicten, waaronder International relations (1994), een standaardwerk dat zeker een half miljoen studenten hebben gebruikt.

De speech van Obama zette Goldstein ertoe zich meer te verdiepen in klimaatverandering. Hij besefte dat de omvang en urgentie van het probleem om kordate actie vragen. Van internationale verdragen mogen we echter niet te veel verwachten, stelt hij. Sinds het Kyoto-protocol uit 1997 is de mondiale CO2-uitstoot met 50 procent gestegen. ‘Iedereen plukt de vruchten van de gezamenlijke inspanningen’, zegt Goldstein over een klassiek probleem in zijn vakgebied. ‘Landen hebben dus een gering eigenbelang om er iets aan te doen.’

Vervolgens schreef Goldstein A Bright Future: How Some Countries Have Solved Climate Change and the Rest Can Follow. Het boek is al ‘het belangrijkste boek over klimaatverandering sinds An Inconvenient Truth’ van Al Gore genoemd. Opmerkelijk: het boek is een pleidooi voor kernenergie.

Onlangs, aan de vooravond van de presentatie van het klimaatakkoord, was de 66-jarige Goldstein in Nederland om te spreken aan de Universiteit Groningen. Vooraf, in een zijkamertje, overlegt hij met zijn vrouw of hij nu een stropdas moet dragen of niet. ‘Is dat niet te formeel? Kan het wel zonder?’

Klik hier om verder te lezen.

De Stemming: driemaal Ralf Bodelier aan het woord

In de eerste helft van 2019 sprak filosoof Ralf Bodelier driemaal in een uitzending van ‘De Stemming’ op Radio Limburg 1, live opgenomen in Café Forum in Maastricht. Beluister de fragmenten hieronder terug.

Is de mensheid hebzuchtig geworden? – 20 januari 2019

Onze analist burgerschap Ralf Bodelier reageert op de uitspraak van paus Franciscus dat de mensheid hebzuchtig is geworden en dat we ons bevinden in een spiraal van ‘graaien en grijpen’. Beluister fragment.

Analist Bodelier over de achteruitgang van de biodiversiteit – 12 mei 2019

Onze analist burgerschap Ralf Bodelier ergert zich aan het alarmerende VN-rapport over de achteruitgang van de biodiversiteit. Beluister fragment.

Zorgen over groei wereldbevolking – 29 juni 2019

Waarom onze analist burgerschap Ralf Bodelier zich geen zorgen maakt over de groei van de wereldbevolking naar 11 miljard. Beluister fragment.

https://www.vork.org/site/assets/files/1282/mini_hoofdfoto_amaranthus_onkruid_in_een_veld_sojabonen.1140x640.jpg

Turbogenen zijn evolutie te slim af

Gene drives zijn turbogenen die zich binnen enkele generaties in een populatie verspreiden. Wetenschappers zien kansen om die snelle verspreiding van turbogenen te gebruiken om ziekten en plagen bij mens, dier, plant en ecosystemen te bestrijden. Onomkeerbaarheid van de gevolgen dwingt ons echter om na te denken over de vraag of alles mag wat kan, vindt Joost van Kasteren.

Door: Joost van Kasteren 
Op: www.vork.org

Ooit was het een belangrijk voedingsgewas voor Noord-Amerikaanse Indianen, maar tegenwoordig geldt de tweehuizige amarant (Amaranthus palmeri, een pseudograan) als een vervelend onkruid in het midden en zuiden van de Verenigde Staten. Omdat hij goed bestand is tegen droogte en grote hoeveelheden stikstof op kan nemen, is hij een geduchte concurrent van belangrijke landbouwgewassen als katoen en soja. De gebruikelijke bestrijding met glyfosaat loopt bovendien tegen haar grenzen aan omdat de plant resistent is of dreigt te worden.

De introductie van een turbogen (gene drive) kan de voortgaande woekering van amarant tot staan brengen. Dat is althans één van de toepassingen die worden genoemd in het vorig jaar verschenen rapport ‘Gene Drives on the Horizon’ van de Amerikaanse NAS (National Academies of Sciences, Engineering & Medicine). Een mogelijkheid is om de plant te voorzien van een turbogen waarmee de resistentie tegen glyfosaat wordt doorbroken. Een andere optie is een turbogen dat ervoor zorgt dat de plant alleen nog maar mannelijke nakomelingen produceert, waardoor die binnen enkele generatie is uitgestorven.

Klik hier om verder te lezen.